تفاوت Primary Key، Unique Key و Foreign Key در SQL Server

کلید اصلی، کلید یکتا و کلید خارجی هر سه «قید» (Constraint) هستند، اما سه کار کاملاً متفاوت می‌کنند. این تفاوت یکی از سؤال‌های همیشگی امتحان پایگاه‌داده است.

جدول مقایسه

Primary Key: هویت ردیف

CREATE TABLE Student (
  StudentId INT IDENTITY(1,1) PRIMARY KEY,
  NationalCode CHAR(10) NOT NULL,
  FullName NVARCHAR(100) NOT NULL
);

StudentId هر دانشجو را یکتا می‌کند. کلید اصلی می‌تواند ترکیبی هم باشد، مثلاً در جدول واسط: PRIMARY KEY (StudentId, CourseId). اگر مقدار تکراری درج شود:

Msg 2627: Violation of PRIMARY KEY constraint 'PK_Student_...'.
Cannot insert duplicate key in object 'dbo.Student'.

Unique Key: یکتایی بدون هویت اصلی

کد ملی هم یکتاست ولی ما StudentId را کلید اصلی گذاشتیم. با UNIQUE یکتایی کد ملی را هم تضمین می‌کنیم:

ALTER TABLE Student
ADD CONSTRAINT UQ_Student_NationalCode UNIQUE (NationalCode);

ایمیل، شماره‌ی موبایل و نام‌کاربری نمونه‌های رایج ستون UNIQUE هستند.

Foreign Key: ارتباط بین جدول‌ها

CREATE TABLE Enrollment (
  EnrollmentId INT IDENTITY PRIMARY KEY,
  StudentId INT NOT NULL,
  CourseId  INT NOT NULL,
  CONSTRAINT FK_Enrollment_Student FOREIGN KEY (StudentId)
    REFERENCES Student(StudentId)
);

حالا نمی‌توان ثبت‌نامی برای دانشجویی که وجود ندارد درج کرد و نمی‌توان دانشجویی را که ثبت‌نام دارد حذف کرد (مگر ON DELETE CASCADE). پیام خطا:

Msg 547: The INSERT statement conflicted with the FOREIGN KEY constraint
"FK_Enrollment_Student". The conflict occurred in database "SchoolDB",
table "dbo.Student", column 'StudentId'.

راه‌حل این خطا را در رفع خطای conflicted with the FOREIGN KEY constraint ببین.

رفتار حذف و به‌روزرسانی (Referential Actions)

ALTER TABLE Enrollment
ADD CONSTRAINT FK_Enrollment_Course FOREIGN KEY (CourseId)
    REFERENCES Course(CourseId) ON DELETE CASCADE;

چند نکته‌ی عملی

• کلید خارجی ایندکس خودکار نمی‌سازد؛ روی ستون‌های FK که زیاد JOIN می‌شوند ایندکس بساز.
• کلید اصلی «مصنوعی» (IDENTITY) معمولاً بهتر از کلید طبیعی (مثل کد ملی) است چون تغییر نمی‌کند.
• قیدها را نام‌گذاری کن (PK_، UQ_، FK_) تا پیام خطاها و نگهداری ساده شود.

برای تمرین، درس‌های Primary Key و Foreign Key را ببین.