تولید LDM و PDM و اسکریپت SQL با Power Designer

در درس قبل مدل مفهومی ساختیم. حالا می‌خواهیم از همان مدل، مدل فیزیکی (PDM) را برای SQL Server بسازیم و از آن اسکریپت SQL بگیریم.

نمای کلی مسیر

گام ۱: تولید PDM از CDM

1. مدل CDM را باز کن و از منوی Tools گزینه‌ی Generate Physical Data Model… را بزن.
2. در تب General گزینه‌ی Generate new Physical Data Model را انتخاب کن.
3. فهرست DBMS را باز کن و نزدیک‌ترین نسخه به SQL Server خودت را انتخاب کن (مثلاً Microsoft SQL Server 2019؛ اگر دقیقاً نبود نسخه‌ی قبلی).
4. در Name و Code نام مدل را بنویس (مثل UniversityPDM).
5. در تب Detail گزینه‌ی Check model را فعال بگذار تا قبل از تولید، مدل بررسی شود.
6. در تب Selection می‌توانی انتخاب کنی کدام موجودیت‌ها تبدیل شوند (پیش‌فرض: همه).
7. OK را بزن.

یک مدل جدید با پسوند .pdm باز می‌شود که جدول‌ها (Table)، ارجاع‌ها (Reference) و ستون‌ها را نشان می‌دهد.

گام ۲: قوانین تبدیل CDM به PDM

Power Designer قوانین نگاشت را خودکار اعمال می‌کند؛ باید بدانی چه اتفاقی می‌افتد تا نتیجه را بخوانی:

گام ۳: بازبینی و اصلاح PDM

نتیجه‌ی خودکار را بدون بازبینی استفاده نکن. روی هر جدول دوبار کلیک کن و این موارد را بررسی کن:

1. تب Columns: Data Type هر ستون را درست کن. برای متن فارسی nvarchar(100) انتخاب کن، نه varchar.
2. ستون‌های P (Primary)، F (Foreign) و M (Mandatory) را بررسی کن.
3. برای کلیدهای اصلی عددی که باید خودکار افزایش پیدا کنند، در جزئیات ستون (Column Properties) گزینه‌ی Identity را فعال کن.
4. تب Indexes: ایندکس‌های لازم (مثلاً روی ستون‌های کلید خارجی پرمصرف) را اضافه کن.
5. روی هر Reference (خط بین جدول‌ها) دوبار کلیک کن و در تب Integrity رفتار حذف و به‌روزرسانی را مشخص کن (None، Restrict، Cascade، Set null).

گام ۴: تولید اسکریپت SQL

1. با PDM باز، منوی Database → Generate Database… (یا Ctrl+G) را بزن.
2. در تب General: Directory (محل ذخیره) و File name (مثلاً create_university.sql) را بنویس و گزینه‌ی One file only را فعال کن.
3. گزینه‌ی Script generation را انتخاب کن (نه اتصال مستقیم به دیتابیس).
4. در تب Options مشخص کن Table، Index، Reference و ... تولید شوند و آیا DROP قبل از CREATE بیاید.
5. تب Preview را باز کن و اسکریپت را ببین؛ بعد OK را بزن.

فایل .sql تولید می‌شود. آن را در SSMS باز کن (نصب SSMS)، یک پایگاه‌داده‌ی خالی انتخاب کن و اجرا کن. اسکریپتی شبیه این را خواهی دید:

CREATE TABLE Student (
   StudentId   int            not null,
   FullName    nvarchar(100)  not null,
   BirthDate   date           null,
   constraint PK_STUDENT primary key (StudentId)
);

CREATE TABLE Enroll (
   StudentId   int            not null,
   CourseId    int            not null,
   Grade       decimal(4,2)   null,
   constraint PK_ENROLL primary key (StudentId, CourseId)
);

alter table Enroll
   add constraint FK_ENROLL_ENROLL_STUDENT foreign key (StudentId)
      references Student (StudentId);

نام قیدها (PK_STUDENT، FK_ENROLL_...) را Power Designer از روی Code می‌سازد. دقت کن بر خلاف سازنده‌ی ما، Power Designer معمولاً کلید خارجی‌ها را با ALTER TABLE جداگانه در انتهای اسکریپت می‌آورد.

مهندسی معکوس: از دیتابیس به نمودار

برای تحلیل یک پایگاه‌داده‌ی موجود (مثلاً پروژه‌ی دانشجویی دیگر یا دیتابیس نمونه) می‌توانی نمودار PDM بسازی:

1. File → Reverse Engineer → Database…
2. یک مدل PDM جدید با DBMS مناسب بساز.
3. منبع را انتخاب کن: Script files (فایل‌های .sql) یا Using a data source (اتصال ODBC به سرور).
4. جدول‌ها را انتخاب و تایید کن؛ نمودار ساخته می‌شود.

با این روش می‌توانی از دیتابیس واقعی نمودار تحلیل بگیری و ایرادهای طراحی را پیدا کنی.

خطاهای رایج و راه‌حل

تمرین بعدی: همین مراحل را روی مدل خودت اجرا کن و خروجی را با اسکریپت طراح تعاملی مقایسه کن. اگر Power Designer در دسترس نیست، درس بعد ابزارهای رایگان را معرفی می‌کند: ابزارهای رایگان رسم نمودار.